Anders leren

Differentiatie in de catechese:

Omgaan met beperkingen en leerproblemen bij kinderen en jongeren in de kerk.

Verslag van workshop door Joke Dam op de Toerustingsdag voor Catecheten (12/10/2013), Zwolle.

Belangrijk om te beseffen is dat mensen met een beperking net als andere mensen op verschillende plekken op hun geloofsweg kunnen staan. Misschien zijn ze vol van liefde voor Jezus, of snappen ze er helemaal niets van en vinden ze dat frustrerend. In die zin zijn ze niet anders dan andere kinderen of jongeren. Het is ook een vergissing om te denken dat mensen met een beperking kinderlijk zijn. Voor jongeren met een beperking kunnen seksualiteit of middelengebruik evenzeer relevante thema’s zijn.

Het is niet omdat de relatie tussen de persoon en de gemeente of de samenleving beperkt is, dat er een probleem is in relatie tot God. De relatie met God is niet beperkt, want God kent de persoon in kwestie zoals hij iedereen kent. Deze gedachte wijst ons erop dat de beperking mee onze verantwoordelijkheid is, want voor God is ze er niet.

Mensen leren op verschillende manieren. In catechese, zoals in het schools systeem, zijn wij vaak gericht op specifieke manieren van leren: het verbale en geschreven teksten. Lezen, schrijven en praten, het zijn belangrijke onderdelen van onze manier van kinderen en jongeren dingen leren: lees die tekst eens voor, schrijf eens op wat je daarover denkt, een verhaal vertellen. Zet maar eens op een rijtje in hoeverre de volgende zaken in jouw catechese aan bod komen:

  • –       praten
  • –       lezen
  • –       beeld
  • –       doen

Voor mensen met een beperking, of voor kinderen en jongeren die minder cognitief of verbaal zijn, spreken beelden of dingen samen doen vaak veel meer dan een gesprek. Theorie wordt als moeilijk ervaren en ze ‘verdwalen’ als het ware in een gesprek.

Beelden

Maar beelden gebruiken is nog niet zo simpel. Beeldend uitleggen is niet gewoonweg hetzelfde als verschillende plaatjes voor woorden uit een zin bij elkaar zoeken. En niet elk plaatje is goed: je kunt als je een appel wilt laten zien een plaatje van een appel aan een boom laten zien, of van een rotte appel, of een half opgegeten appel. Deze plaatjes kunnen heel verschillende gevoelens meebrengen: ze brengen een andere context mee.

Het voordeel van beeld is dat het abstracte dingen zichtbaar kan maken. Bijvoorbeeld kun je vertellen over troost, maar een plaatje van een moeder met haar huilende kind zal veel sneller een gevoel van herkenning, van emotie oproepen. Je kunt barmhartigheid proberen uitleggen, maar een plaatje van een mens die de ander helpt kan heel helder illustreren wat je wilt zeggen. Bovendien kun je in beeld het onzichtbare zichtbaar maken: je kunt liefde een beeld geven, of de heilige Geest een symbool.

Eenduidige communicatie is hierin wel belangrijk: binnen de methode Geloof.nu wordt bijvoorbeeld steeds een driehoek gebruikt als symbool voor God. De driehoek verwijst naar de drie-eenheid en is verder een abstract beeld, dat in allerlei situaties te gebruiken is.

Eenvoud in beelden is vaak belangrijk en nodigt uit tot vertellen. Een beeld helpt op te roepen waar de vorige bijeenkomst over is gegaan of wat de kern van een verhaal is.

Doen

Naast beeldend werken is ook dingen doen een manier om geloofsthema’s aan te kaarten. Zo kun je een gesprek houden over Gods schepping, maar ook eens in het bos gaan wandelen en bekijken wat er zo bijzonder is aan alles wat Hij gemaakt heeft.

Of je kunt bespreken dat je lichaam een tempel is, maar je kunt ook samen fruitsla maken of gezond koken. Samen muziek maken om blijdschap te uiten, op bezoek gaan bij een ziek gemeentelid, bekijken wat er eigenlijk in de kerk te zien is. Of waarom niet eens nagaan op hoe je God aanvoelt? Is Hij zacht als een dekentje of hard als de tafel? Warm als kaarslicht of koud als een ijsblokje?

Differentiatie

Door verschillende manieren van leren te combineren, worden kinderen en jongeren op meerdere niveaus dan alleen het verbale, cognitieve aangesproken. Als er sterke niveauverschillen in de groep zijn, kan dit bijdragen aan een toegankelijkere catechese voor alle deelnemers. Dit wil niet zeggen dat werken met jongeren op heel verschillende niveaus eenvoudig is. Er zal ook onderling begrip nodig zijn tussen de jongeren. Maar gesprek combineren met beeld of activiteit maakt wel degelijk verschil.

Inclusie

Niet voor elk kind met een beperking is het mogelijk om binnen een groep aan catechese te doen. Dit kan zijn omdat de beperking zwaar is, of omdat het functioneren in groep moeilijk is. Eventueel kan gezamenlijk worden gestart en de persoon met een beperking door een vrijwilliger apart catechese verder begeleid worden tijdens een avond. Of sommige catechesemomenten kunnen samen worden gehouden, bijvoorbeeld als er een spel gedaan wordt, en verdiepende momenten kunnen dan apart gedaan worden. Andere kinderen kunnen misschien de avonden wel bijwonen mits visuele ondersteuning van hetgeen besproken wordt, en regelmatig even stilstaan bij hen. Dit kan ook positief zijn voor de groepsleider en de groep zelf: wat is eigenlijk de kern van wat we willen bespreken?

Elementen in de kerk

Beeldende elementen kunnen ook gebruikt worden tijdens kerkdiensten, bijvoorbeeld om de preek te illustreren. Of er kan eens een eenvoudige bewoording van het Onze Vader of de Geloofsbelijdenis gebruikt worden. Dit is vaak voor de andere gemeenteleden net zo interessant, omdat andere bewoordingen vaak wakker schudden of bewust maken.

Een mooi stuk muziek kan een gevoel of sfeer duidelijk maken. Elkaar de hand geven of iets doen tijdens de dienst kan een moment van samenzijn creëren. En zo zijn er veel manieren denkbaar om ook de kerkdienst toegankelijker te maken.

GELOOF.NU is een beeldende methode die ontwikkeld is vanuit de visie die hierboven wordt beschreven. ‘Dit geloof ik’ is een beeldboek over geloven. Dit zijn interessante opties om te verkennen voor mensen die op zoek zijn naar materiaal.

Ideeën kunnen worden gevonden en deels gratis download op

www.geloof.nu

www.facebook.com/geloofnu

www.maatwerkindekerk.nl

Enkele voorbeelden van Geloof.nu

IMAG0409IMAG0408